ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา “สกุชชี่” (Squishy) ของเล่นบีบนุ่มที่คืนรูปช้า ๆ ได้รับความนิยมอย่างกว้างขวางในกลุ่มผู้บริโภคทุกช่วงวัย ตั้งแต่เด็กเล็กไปจนถึงผู้ใหญ่วัยทำงานที่ใช้มันเป็นเครื่องมือคลายเครียด
ด้วยพื้นผิวนุ่มนิ่ม กลิ่นหอมหวาน และรูปทรงน่ารักหลากหลาย สกุชชี่จึงกลายเป็นสินค้าขายดีในร้านของเล่น แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ และถึงกับปลุกชีวิตย่านสำเพ็งขึ้นมา
แต่เบื้องหลังความน่ารักเหล่านี้ กลับตามมาด้วยปัญหาสิ่งแวดล้อมและสุขภาพที่หลายคนไม่เคยตระหนัก
ผลิตชิ้นหนึ่ง อยู่คู่โลกไปได้อีกหลายชั่วอายุคน
สกุชชี่ส่วนใหญ่ผลิตจากโพลียูรีเทนโฟม (Polyurethane Foam) ซึ่งเป็นพอลิเมอร์สังเคราะห์ที่มีคุณสมบัติยืดหยุ่นสูง คืนรูปช้า และขึ้นรูปได้หลากหลาย คุณสมบัติเหล่านี้เองที่ทำให้สกุชชี่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว หรือที่เราเรียกกันติดปากว่า “สโลว์”
แต่ในทางกลับกัน โครงสร้างโมเลกุลของโพลียูรีเทนก็ทำให้ของเล่นนี้ไม่ย่อยสลายไปตามธรรมชาติง่าย ๆ งานวิเคราะห์ด้านสิ่งแวดล้อมหลายแหล่งระบุตรงกันว่า ชิ้นส่วนของเล่นพลาสติกโดยทั่วไปสามารถคงอยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานถึงราว 500 ปี ก่อนที่จะแตกตัวเป็นชิ้นเล็กลงเรื่อย ๆ กลายเป็นไมโครพลาสติกที่ปนเปื้อนในดินและแหล่งน้ำ แทนที่จะย่อยสลายกลับคืนสู่ธรรมชาติอย่างสมบูรณ์
ในปี 2018 หน่วยงานคุ้มครองสิ่งแวดล้อมแห่งเดนมาร์ก (Danish Environmental Protection Agency) เคยสุ่มตรวจสกุชชี่จำนวน 12 ชิ้นจากท้องตลาด และพบว่าทุกชิ้นปล่อยสารเคมีอันตรายในปริมาณสูง ทั้งไดเมทิลฟอร์มาไมด์ สไตรีน โทลูอีน และไซลีน ซึ่งเป็นสารที่อาจก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อเยื่อบุตาและทางเดินหายใจ ส่งผลเสียต่อภาวะเจริญพันธุ์ และอาจทำลายตับได้ หากได้รับในปริมาณมากหรือเป็นเวลานาน
โดยเฉพาะของเล่นจากแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซราคาถูก สินค้าเกือบทั้งหมดไม่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยของเล่นสหภาพยุโรป
จนกระทรวงสิ่งแวดล้อมต้องออกคำเตือนให้ผู้ค้าปลีกถอดสินค้าดังกล่าวออกจากชั้นวาง และแนะนำให้ผู้บริโภคทิ้งสกุชชี่ที่มีอยู่ในบ้าน สารเคมีเหล่านี้จะระเหยออกมามากที่สุดในช่วงที่ของเล่นยังใหม่ และจะค่อย ๆ ลดลงตามกาลเวลา แต่ก็ยังเป็นความเสี่ยงที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะในของเล่นที่เด็กมักนำเข้าใกล้ใบหน้าหรือกอดนอนด้วยเป็นประจำ
Fast Toy ขยะของเล่นเดินตามรอยขยะแฟชั่น
นักวิเคราะห์ได้ขนานนามของเล่นตามกระแสเช่นนี้ว่า “Fast Toy” ไม่ต่างจาก “Fast Fashion” เพราะมาจากการผลิตสินค้าราคาถูกจำนวนมหาศาลอย่างรวดเร็ว เพื่อตอบสนองกระแสความนิยม โดยไม่ได้ให้ความสำคัญกับความคงทนหรือคุณภาพวัสดุ
ของเล่นเหล่านี้มักถูกออกแบบมาให้ดึงดูดสายตา โดยไม่สนใจถึงอายุการใช้งาน เนื่องจากยิ่งชำรุดไว ถูกทิ้งเร็ว คนก็จะวนกลับมาซื้อใหม่ รายได้ก็เพิ่มขึ้น
80% ของของเล่นถูกทิ้ง
องค์กร Ellen MacArthur Foundation ซึ่งขับเคลื่อนแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนระบุว่า ตลาดของเล่นโลกมีมูลค่าสูงกว่า 90,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่กลับมีของเล่นมากถึง 80% จบชีวิตอยู่ในหลุมฝังกลบ เตาเผาขยะ หรือมหาสมุทร
เฉพาะในประเทศฝรั่งเศสประเทศเดียว มีของเล่นถูกทิ้งลงหลุมฝังกลบมากถึง 40 ล้านชิ้นต่อปี ขณะที่ข้อมูลจาก Yale Environment Review ระบุว่าของเล่นคิดเป็นสัดส่วน 6% ของพลาสติกทั้งหมดในหลุมฝังกลบทั่วโลก นับว่าเป็นเปอร์เซนต์ที่สูงมาก
ในเชิงวัสดุ ของเล่นใหม่ที่ผลิตขึ้นทั่วโลกกว่า 90% มีส่วนประกอบของพลาสติกไม่มากก็น้อย และอุตสาหกรรมของเล่นยังถูกจัดว่าเป็นหนึ่งในภาคธุรกิจที่ใช้พลาสติกมากที่สุดเมื่อเทียบกับสินค้าอุปโภคประเภทอื่น โดยมีการประเมินว่าทุก ๆ รายได้ 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐของอุตสาหกรรมนี้ ต้องใช้พลาสติกมากถึง 40 ตัน
นอกจากนี้ ของเล่นยังขึ้นชื่อว่ารีไซเคิลยาก เนื่องจากมักประกอบด้วยพลาสติกหลายชนิดปะปนกับโลหะ สี หรือชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ ทำให้โรงงานรีไซเคิลส่วนใหญ่ไม่สามารถคัดแยกและนำกลับมาใช้ใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ท้ายที่สุดของเล่นเหล่านี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของพลาสติกกว่า 20 ล้านตันที่รั่วไหลสู่สิ่งแวดล้อมโลกในแต่ละปี ตามการประเมินขององค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล (WWF) และสื่อด้านสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ
ของชิ้นเล็ก แต่บทเรียนชิ้นใหญ่
ของเล่นราคาถูกที่ผลิตง่าย ซื้อง่าย และทิ้งง่าย กำลังสร้างภาระด้านสิ่งแวดล้อมที่ยาวนานเกินกว่าช่วงเวลาสั้น ๆ ที่มันถูกใช้งานจริงหลายร้อยเท่า ของเล่นชิ้นหนึ่งอาจอยู่ในมือเด็กเพียงไม่กี่สัปดาห์ก่อนถูกลืม แต่ตัวโฟมและพลาสติกของมันอาจต้องใช้เวลาหลายศตวรรษกว่าจะสลายหายไปจากโลกใบนี้
ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจหมุนเวียนเสนอแนวทางที่พอปฏิบัติได้จริงสำหรับผู้บริโภคทุกวัยว่า
1.ควรเลือกซื้อของเล่นคุณภาพดีที่ผลิตจากวัสดุคงทนหรือย่อยสลายได้ แทนของเล่นราคาถูกที่เปลี่ยนบ่อย
2.ตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยและฉลากสารเคมีก่อนซื้อ โดยเฉพาะของเล่นที่มีกลิ่นหอมแรงผิดปกติ
3.สนับสนุนธุรกิจแบ่งปัน ซื้อขายมือสอง หรือบริการเช่ายืมของเล่น เพื่อยืดอายุการใช้งานให้นานที่สุด
4.บริจาคหรือส่งต่อของเล่นที่ยังใช้งานได้ แทนการทิ้งลงถังขยะทั่วไป
อ้างอิง
Danish Environmental Protection Agency, Wikipedia, Yale Environment Review, Ellen MacArthur Foundation, News Decoder, Toycycle, Sustained Fun, The Ecologist