70 ปี TCP จากธุรกิจยาสู่อาณาจักรกระทิงแดง
สราวุฒิ อยู่วิทยา’ เปิด 3 บทเรียนฝ่าด่านจีน–เวียดนาม–มาเลเซีย
ถ้าพูดถึง “กระทิงแดง” หลายคนคงนึกถึงเครื่องดื่มชูกำลังสัญชาติไทยที่กลายเป็นต้นกำเนิดของแบรนด์ Red Bull ซึ่งเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก
ตระกูลอยู่วิทยาเป็นเจ้าของกลุ่มธุรกิจ TCP ผู้ผลิตและทำตลาดเครื่องดื่มกระทิงแดงในประเทศไทยและหลายประเทศในเอเชีย ขณะเดียวกันยังถือหุ้น 49% ใน Red Bull GmbH ประเทศออสเตรีย เจ้าของแบรนด์ Red Bull ที่ทำตลาดทั่วโลก
แต่รู้หรือไม่ว่า ธุรกิจที่ “เฉลียว อยู่วิทยา” สร้างขึ้นเมื่อ 70 ปีก่อน ไม่ได้เริ่มต้นจากกระทิงแดง หากเริ่มจากธุรกิจยา ภายใต้ชื่อ ห้างหุ้นส่วนจำกัด ที.ซี.ฟาร์มาซูติคอล ก่อนจะต่อยอดเข้าสู่ธุรกิจเครื่องดื่ม และเติบโตมาเป็นกลุ่มธุรกิจ TCP ในปัจจุบัน
วันนี้ TCP ไม่ได้มีเพียงกระทิงแดงเท่านั้น แต่ประกอบด้วย 6 กลุ่มผลิตภัณฑ์รวม 10 แบรนด์ คือกลุ่มเครื่องดื่มให้พลังงาน คือ กระทิงแดง เรดบูล เรดดี้ โสมพลัส และวอริเออร์ กลุ่มเครื่องดื่มสปอร์ตดริงก์ คือ สปอนเซอร์ กลุ่มเครื่องดื่มฟังก์ชันนัล ดริงก์ คือ แมนซั่ม และไฮ่ X DHC กลุ่มเครื่องดื่มชาพร้อมดื่ม คือเพียวริคุ และริคุ ผลิตภัณฑ์เมล็ดทานตะวัน คือ ซันสแนค และกลุ่มหัวเชื้อเครื่องดื่ม คือ เรดบูลรสดั้งเดิม
ข้อมูลจากรายงานความยั่งยืน TCP ปี 2568 ระบุว่า บริษัท 4 แห่งในประเทศไทยมีรายได้รวม 42,189 ล้านบาท ขณะที่ภาพรวมกลุ่มธุรกิจ TCP มีพนักงานกว่า 5,000 คน ส่งออกสินค้าไปยัง 22 ตลาดทั่วโลก และมีเครือข่ายจัดจำหน่ายที่เข้าถึงร้านค้าปลีกกว่า 140,000 แห่งทั่วประเทศไทย
ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า TCP ไม่ใช่เพียงบริษัทเครื่องดื่มที่มีแบรนด์แข็งแกร่ง แต่เป็นธุรกิจไทยขนาดใหญ่ที่มีความสามารถตั้งแต่การพัฒนาสินค้า การผลิต ไปจนถึงการกระจายสินค้าสู่ผู้บริโภค
อย่างไรก็ตาม การมีทั้งเงินทุน โรงงาน แบรนด์ และเครือข่ายจัดจำหน่ายขนาดใหญ่ ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นผู้ชนะในตลาดได้ตลอดไป
เพราะสิ่งที่เคยเป็นความได้เปรียบในอดีต อาจไม่เพียงพอสำหรับการแข่งขันในอนาคต
นี่คือมุมมองที่ สราวุฒิ อยู่วิทยา ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร กลุ่มธุรกิจ TCP นำมาแบ่งปันบนเวที THE STANDARD ECONOMIC FORUM 2026: Reinvent Thailand
โดยเขาสรุปบทเรียนสำคัญไว้ 3 เรื่อง
จีน: มีเงินลงทุนอย่างเดียวไม่พอ ต้องมีระบบที่ทำให้แผนเกิดขึ้นจริง
ประเทศจีนเป็นหนึ่งในตลาดสำคัญของ TCP แต่สิ่งที่สราวุฒิได้เรียนรู้จากตลาดแห่งนี้ ไม่ได้มีเพียงเรื่องขนาดของตลาดหรือกำลังซื้อของผู้บริโภค
แต่เป็นเรื่องประสิทธิภาพในการทำงานร่วมกัน
ตัวอย่างคือการก่อสร้างโรงงานแห่งใหม่ในมณฑลเสฉวน ซึ่งเริ่มต้นขึ้นในช่วงโควิด-19 ขณะที่ทีมงานจากประเทศไทยไม่สามารถเดินทางเข้าไปดูแลโครงการได้ตามปกติ
หากเป็นสถานการณ์ทั่วไป การก่อสร้างอาจล่าช้าออกไปมาก
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกลับแตกต่าง เพราะรัฐบาลท้องถิ่นเข้ามาประสานงานกับบริษัทอย่างต่อเนื่อง ผ่านการประชุมออนไลน์ การประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการแก้ไขปัญหาในพื้นที่
จนทำให้โครงการก่อสร้างแล้วเสร็จโดยแทบไม่คลาดเคลื่อนจากแผน
ประสบการณ์นี้ทำให้สราวุฒิเห็นว่า ความรวดเร็วไม่ได้เกิดจากการที่องค์กรมีคนเก่งหรือมีเงินทุนมากเพียงอย่างเดียว
แต่ต้องมีระบบการทำงานที่ชัดเจน มีผู้รับผิดชอบที่สามารถตัดสินใจได้ และทุกฝ่ายต้องมองเห็นเป้าหมายเดียวกัน
บทเรียนจากจีนจึงไม่ใช่แค่การทำงานให้เร็วขึ้น แต่เป็นการสร้างระบบที่ทำให้ทุกฝ่ายสามารถเดินไปข้างหน้าได้พร้อมกัน
เวียดนาม: อย่าคิดว่าสินค้าที่ขายดีในไทย จะขายดีในประเทศเพื่อนบ้านเสมอไป
อีกหนึ่งตลาดที่ TCP เข้าไปทำธุรกิจคือเวียดนาม
แม้ไทยและเวียดนามจะอยู่ในภูมิภาคเดียวกัน มีวัฒนธรรมและวิถีชีวิตบางอย่างใกล้เคียงกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้บริโภคจะมีความต้องการเหมือนกัน
นี่เป็นเรื่องที่บริษัทไทยต้องระวัง เพราะความคุ้นเคยกับตลาดบ้านเกิดอาจทำให้คิดว่าสามารถนำสูตรสำเร็จเดิมไปใช้ในต่างประเทศได้ทันที
TCP จึงเลือกศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภคเวียดนาม โดยเฉพาะกลุ่มคนรุ่นใหม่ ก่อนพัฒนาเครื่องดื่มเอเนอร์จี้โซดาแบรนด์ Warrior สำหรับตลาดนี้โดยเฉพาะ
แทนที่จะนำสินค้าที่ประสบความสำเร็จในประเทศไทยไปวางขายในรูปแบบเดิม
แนวคิดนี้สะท้อนความสำคัญของการทำตลาดแบบ Localization ซึ่งไม่ได้หมายถึงเพียงการเปลี่ยนภาษา โฆษณา หรือบรรจุภัณฑ์
แต่ต้องเข้าใจว่าคนในประเทศนั้นต้องการอะไร และยอมปรับสินค้าให้สอดคล้องกับความต้องการจริง
นอกจากเรื่องสินค้า TCP ยังทำงานร่วมกับองค์กรเยาวชนเวียดนามต่อเนื่องมากกว่า 7 ปี เพื่อพัฒนาทักษะและสนับสนุนสนามกีฬาชุมชนใน 20 จังหวัด
เพราะการเข้าไปทำธุรกิจในประเทศหนึ่ง ไม่ได้หมายถึงการขายสินค้าให้ได้มากที่สุดเท่านั้น แต่ยังต้องเข้าใจว่าสังคมนั้นให้ความสำคัญกับเรื่องใด
บทเรียนจากเวียดนามคือ อย่าให้ความสำเร็จในอดีตกลายเป็นข้อจำกัดในการเรียนรู้ตลาดใหม่
มาเลเซีย: บางครั้งพันธมิตรอาจรู้จักลูกค้าดีกว่าเจ้าของแบรนด์
อีกเรื่องที่น่าสนใจเกิดขึ้นในตลาดมาเลเซีย
ในช่วงที่ Red Bull กระป๋องสีทองขนาด 250 มิลลิลิตรขายดีอยู่แล้ว พันธมิตรในมาเลเซียเสนอให้ TCP เพิ่มขนาดสินค้าเป็น 325 มิลลิลิตร
แต่ทีมงานจากประเทศไทยไม่ได้เห็นด้วยทันที
เหตุผลคือ หากลูกค้าหันไปซื้อกระป๋องใหญ่แทนกระป๋องเดิม บริษัทอาจไม่ได้ยอดขายเพิ่มขึ้นอย่างที่คาดหวัง
แทนที่จะตัดสินใจจากความกังวล พันธมิตรท้องถิ่นจึงพาทีมงานลงไปศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภคในตลาดจริง
สุดท้าย TCP ตัดสินใจทดลองจำหน่ายขนาดใหม่
ผลปรากฏว่าสินค้าขนาด 325 มิลลิลิตรประสบความสำเร็จ โดยแทบไม่กระทบยอดขายขนาดเดิม
เรื่องนี้ทำให้เห็นว่า แม้บริษัทจะเป็นเจ้าของแบรนด์และมีประสบการณ์ในธุรกิจเครื่องดื่มมายาวนาน ก็ไม่ได้หมายความว่าจะเข้าใจผู้บริโภคทุกประเทศได้ดีที่สุด
บางครั้งพันธมิตรท้องถิ่นที่อยู่ใกล้ชิดตลาด อาจมองเห็นโอกาสที่บริษัทมองไม่เห็น
สราวุฒิจึงมองว่า การบริหารธุรกิจไม่จำเป็นต้องทำทุกเรื่องด้วยตัวเอง แต่ต้องแยกให้ออกว่าอะไรเป็นความสามารถหลักที่บริษัทควรรักษาไว้ และอะไรควรให้พันธมิตรเข้ามามีบทบาท
บทเรียนจากมาเลเซียคือ การยอมรับว่าคนอื่นเก่งกว่าเราในบางเรื่อง ไม่ใช่การเสียความได้เปรียบ แต่เป็นวิธีสร้างความได้เปรียบใหม่
จากบทเรียนต่างประเทศสู่การพัฒนา SME ไทย
เมื่อหันกลับมามองประเทศไทย สราวุฒิเห็นว่าการสร้างความสามารถใหม่ไม่ควรจำกัดอยู่แค่บริษัทขนาดใหญ่ แต่ต้องทำให้ SME และคู่ค้าในห่วงโซ่ธุรกิจเติบโตไปด้วยกัน
TCP จึงร่วมกับหอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ดำเนินโครงการ Big Brother มานาน 9 ปี และกำลังก้าวเข้าสู่ปีที่ 10 เพื่อถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ให้ผู้ประกอบการ SME ควบคู่กับโครงการ Durbell Successor Program ที่เปิดโอกาสให้ทายาทธุรกิจของคู่ค้าเข้ามาเรียนรู้ร่วมกัน โดยทั้งสองโครงการมีผู้ประกอบการเข้าร่วมมากกว่า 100 บริษัท
อีกแนวคิดที่สราวุฒิให้ความสำคัญคือ Small AI หรือการนำ AI มาช่วยธุรกิจขนาดเล็กแก้ปัญหาจริง เช่น การวิเคราะห์ยอดขายและบริหารสต็อก โดยไม่จำเป็นต้องลงทุนเทคโนโลยีขนาดใหญ่
ขณะเดียวกัน การผลักดัน SME ไทยสู่ตลาดต่างประเทศต้องอาศัยภาครัฐและหน่วยงานการค้าช่วยเชื่อมโยงพันธมิตรในประเทศเป้าหมาย
สำหรับสราวุฒิ แนวคิด Reinvent Thailand จึงไม่ใช่การเริ่มต้นกำหนดทิศทางประเทศใหม่ แต่เป็นการทำให้เป้าหมายที่มีอยู่เกิดผลจริง ทั้งการลงทุน การพัฒนาทักษะ และการสร้างโอกาสให้ SME เข้าสู่ห่วงโซ่ธุรกิจใหม่ ผ่านความร่วมมือของภาครัฐ เอกชน และภาคการศึกษา เช่นเดียวกับบทเรียนที่ TCP ได้รับจากการทำธุรกิจในจีน
หากมองย้อนกลับไปทั้งสามประเทศ จะเห็นว่าแต่ละตลาดให้บทเรียนที่แตกต่างกัน
จีนสอนว่า ต่อให้มีแผนดีเพียงใด หากไม่มีระบบและคนที่พร้อมลงมือทำ แผนนั้นก็อาจไม่เกิดผล
เวียดนามสอนว่า ความสำเร็จในตลาดหนึ่งไม่ได้รับประกันว่าจะสำเร็จในอีกตลาด
ส่วนมาเลเซียสอนว่า เจ้าของธุรกิจไม่จำเป็นต้องรู้ดีที่สุดทุกเรื่อง และการเปิดรับความรู้จากพันธมิตรอาจสร้างโอกาสใหม่ได้มากกว่าการทำทุกอย่างเอง
สำหรับบริษัทอายุ 70 ปีอย่าง TCP ความท้าทายจึงไม่ได้อยู่เพียงการรักษาความแข็งแกร่งที่สร้างมาหลายสิบปี แต่ต้องรู้ว่าเมื่อไรควรเปลี่ยนวิธีคิด และความสามารถใดที่ต้องสร้างขึ้นใหม่
เพราะในโลกธุรกิจที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
บริษัทที่ใหญ่ที่สุดอาจไม่ใช่บริษัทที่เก่งทุกเรื่อง แต่เป็นบริษัทที่รู้ว่าตัวเองควรเก่งเรื่องอะไร และเรื่องใดควรเรียนรู้จากคนอื่น
