“ดีใจมาก ๆ ค่ะ ที่ชนะการประกวดในเวทีนี้” คือคำพูดของสาวงามที่คว้ามงกุฎ Miss Nippon ปี 2024 ไปครอง ซึ่งเป็นคำพูดแบบเดียวกับสาวงามที่มงลงในเวทีอื่น ๆ ทั่วโลก แต่เรื่องนี้กลายเป็นทั้งประเด็นร้อนในญี่ปุ่นและข่าวดังไปทั่วโลก
Karolina Shiino
เพราะเจ้าของคำพูดคือ Karolina Shiino สาวงามวัย 26 ปีชาวยูเครน 100% ที่ชนะการประกวดเวทีนางงามในญี่ปุ่น ประเทศที่มีความชาตินิยมสูง ขณะเดียวกันสัดส่วนชาวต่างชาติไม่ว่าในวงการไหนก็น้อยมาก ๆ
Karolina Shiino เป็นชาวยูเครนที่ย้ายมาอยู่ญี่ปุ่นตั้งแต่ 5 ขวบตามแม่ซึ่งแต่งงานกับชาวญี่ปุ่น โดยแม้รูปร่างหน้าตาเป็นชาวตะวันตกและผมสีบลอนด์ แต่เธอก็ใช้นามสกุลญี่ปุ่น (จากพ่อเลี้ยง) พูดภาษาญี่ปุ่นได้คล่องแคล่ว
ลักษณะท่าทางที่เป็นชาวญี่ปุ่นดังกล่าวมีมาก ถึงขนาดที่ Ai Wada ผู้อำนวยการกองประกวด Miss Nippon และหลานของ Shizuo Wada เจ้าของมงเมื่อปี 1967 เอ่ยปากชมว่า “เธอเป็นชาวญี่ปุ่นมากกว่าพวกเราเสียอีก”
การคว้ามงกุฎ Miss Nippon ของ Karolina Shiino ที่เพิ่งได้สัญชาติเมื่อปี 2023 กลายเป็นประเด็นร้อน เพราะทำให้เรื่องของชาวต่างชาติในสังคมญี่ปุ่น และนิยามความเป็นญี่ปุ่นถูกนำมากล่าวถึง
ฝ่ายที่คัดค้านแสดงทัศนะผ่านสื่อโซเชียลว่า จากรูปร่างหน้าตาแล้วเธอไม่ใช่ชาวญี่ปุ่นเลย และวิจารณ์ว่านี่เป็นการเกาะกระแสยูเครนของกองประกวด
ส่วนฝ่ายที่สนับสนุนการคว้ามงของเธอกล่าวว่า ในเมื่อเธอก็อยู่ญี่ปุ่นมานานและได้สัญชาติ (รวมถึงหนังสือเดินทางแล้ว) ดังนั้น เธอก็คือชาวญี่ปุ่น
อีกสองประเด็นที่น่าสนใจและต้องกล่าวถึงหลังจากคว้ามงของ Karolina Shiino คือ แวดวงนางงามญี่ปุ่นที่เชื่อมโยงและสะท้อนถึงทัศนคติต่อชาวต่างชาติที่ดีขึ้น
ลูกครึ่งในญี่ปุ่น
ด้วยมีภูมิประเทศเป็นเกาะและเคยปิดประเทศ ญี่ปุ่นจึงมีลักษณะเป็นประเทศปิด ปิดกั้นชาวต่างชาติ และเห็นว่าชนชาติญี่ปุ่นเหนือกว่าชนชาติอื่น (Nihonjinron) นำมาสู่การมองลูกครึ่ง (Hafu) และ ชาวต่างชาติ (Gaijin) ในเชิงลบ
ซึ่งเมื่อปลายปีที่ผ่านมาสะท้อนออกมาให้เห็นผ่านซีรีส์การ์ตูน Blue Eye Samurai
จนเป็นอุปสรรคต่อการผสมกลมกลืนทางสังคม และคนทั้งสองกลุ่มนี้มีชีวิตความเป็นอยู่ค่อนข้างยากลำบาก แม้ญี่ปุ่นมีลูกครึ่งไม่ต่างจากประเทศอื่น ๆ ก็ตาม
William Adams
ซึ่งหนึ่งในนั้นคือ ลูก ๆ ของ William Adams ชาวอังกฤษที่มารับราชการในญี่ปุ่นจนได้เป็นซามูไรในยุคเอโดะ (ปี 1603-1867)
ข้ามมาถึงปี 2015 หรือช่วงปลายรัชสมัยเฮย์เซย์ จำนวนลูกครึ่งในญี่ปุ่นยังคงมีน้อยมากอยู่ คิดเป็นเพียง 3% ของประชากร และสัดส่วนเด็กลูกครึ่งมีอยู่เพียง 1 ต่อ 50 ของเด็กที่เกิดใหม่ในแต่ละปี
ส่วนในเรื่องการประกวดนางงาม ญี่ปุ่น เริ่มมีการจัดประกวดครั้งแรกในปี 1891 โดยเป็นการประกวดเกอิชาเพื่อโปรโมตลิฟต์ตัวแรกของประเทศในตึกสูงระฟ้าแห่งหนึ่งที่ย่านอาซากูซะของกรุงโตเกียว
ต่อมาในช่วงยุค 50 ก็มีการประกวด Miss Nippon กับ Miss Universe Japan ตามแบบตะวันตก รวมไปถึงเวที Miss World Japan ที่ประเดิมครั้งแรกในปี 2013 แต่สาวงามที่เข้าประกวดทั้งหมดและผู้ที่คว้ามงกุฎได้เป็นชาวญี่ปุ่น 100%
Ariana Yamamoto
ปี 2015 ลูกครึ่งรวมไปถึงประเด็นเรื่องชาวต่างชาติในสังคมกับการประกวดนางงามก็มาบรรจบกันพร้อมความสั่นสะเทือน โดยปีนั้น Ariana Yamamoto สาวลูกครึ่งญี่ปุ่น-อเมริกัน (แอฟริกัน) จากเมืองนางาซากิ คว้ามงจากเวที Miss Universe Japan ถือเป็นสาวลูกครึ่งและลูกครึ่งผิวดำคนแรกที่ทำได้
Priyanka Yoshikawa
จากนั้นก็มีสาวญี่ปุ่นลูกครึ่งอีกหลายคนที่คว้ามงได้ โดย Priyanka Yoshikawa สาวลูกครึ่งญี่ปุ่น-อินเดียได้เป็น Miss World Japan ในปี 2016 ต่อด้วย Aisha Yamagushi สาวลูกครึ่งญี่ปุ่น-กานา Juri Watanabe ลูกครึ่งญี่ปุ่น-เกาหลี
Aisha Yamagushi
และ Marybelen Sakamoto สาวลูกครึ่งญี่ปุ่น-เปรู คว้ามงจากเวที Miss Universe Japan ในปี 2020, 2021 และ 2022 ตามลำดับ ท่ามกลางทัศนคติต่อลูกครึ่งและชาวต่างชาติที่ดีขึ้นในสังคมญี่ปุ่น
เช่น ผลการสำรวจความคิดเห็นเมื่อปี 2018 ที่กลุ่มตัวอย่าง 59% เห็นว่า ผู้อพยพชาวต่างชาติจะมาช่วยทำให้ญี่ปุ่นแข็งแกร่งขึ้น ซึ่งเป็นเวลาไล่เลี่ยกับที่ Naomi Osaka นักเทนนิสลูกครึ่งญี่ปุ่นผิวดำ กำลังโด่งดัง
Naomi Osaka
ขณะที่มกราคมถึงตุลาคม 2023 จำนวนชาวต่างชาติที่มาทำงานอย่างถูกกฎหมายในญี่ปุ่นอยู่ที่ราว 2 ล้านคน เพิ่มขึ้น 12.4% จากกรอบเวลาเดียวกันปี 2022
และล่าสุดกับการที่ Karolina Shiino ชนะการประกวด Miss Nippon 2024 อันถือเป็นสัญญาณบวกในเรื่องความหลากหลาย
ตามที่ตัวเธอกล่าวไว้หลังสวมมงว่า “เราอยู่ในยุคแห่งความหลากหลาย ดังนั้น ความหลากหลายทางสังคมและประชากรจึงจำเป็นอย่างยิ่ง”
แม้ Miss Nippon เป็นเวทีระดับประเทศเธอจึงไม่ได้ไปเป็นตัวแทนญี่ปุ่นในเวทีนานาชาติ แบบ Miss Universe และ Miss World
แต่นี่ก็เป็นการย้ำว่าญี่ปุ่นยุคปัจจุบันเปิดรับชาวต่างชาติมากขึ้น สอดคล้องกับความต้องการชาวต่างชาติมาบรรเทาปัญหาขาดแคลนแรงงาน
หลังอัตราการเกิดที่ต่ำมากและจำนวนผู้สูงอายุต่อสัดส่วนประชากรที่มีมากอันดับต้น ๆ ของโลกมาหลายปีแล้ว/cnn, bbc, japantoday, wikipedia, missology, aljazeera
–