เวลากาแฟ  โดย วิรัตน์ แสงทองคำ

การเดินทางไปทำธุระ ณ ภาคอีสาน มีจังหวะพักระหว่างทางผ่าน ในแต่ละที่มีเรื่องราว

“การเดินทาง” นิยามพื้น ๆ พอคิดได้คร่าว ๆ เป็นทั้งพฤติกรรมและวิถีชีวิต ว่าด้วยการสื่อสารสัมพันธ์ระหว่างผู้คน เรียนรู้ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และร่วมมือกัน การทำมาหากิน ในที่นี้เจาะจงการเดินทางตามยุคสมัย มีอิสระ ยืดหยุ่น และไปถึงค่อนข้างรวดเร็ว โดยพาหนะมักขับเคลื่อนไปตามเครือข่ายสายทาง

หากจะว่าด้วยจุดหมาย มีทั้งจุดหมายปลายทางและระหว่างทาง ภายใต้โครงข่ายเส้นทาง ให้ความสนใจเป็นพิเศษจากเมืองหลวง เมืองใหญ่  และเมืองรอง มีจุดหมายระหว่างทางมากขึ้น ปรากฏอย่างซับซ้อน มีสีสัน หนึ่งในนั้นคือที่ซึ่งจัดให้มี “เวลากาแฟ” รวมทั้งที่ทางค่อนข้างห่างไกลในภาคอีสาน

อย่างครั้งล่าสุด กับคาเฟ่ 3 แห่ง ที่ที่เคยเป็นโรงงานหินอ่อนเก่าสัญลักษณ์ทางเศรษฐกิจในย่านนี้ ซึ่งทิ้งร้างมาบรรจงสร้างบรรยากาศอันตื่นตา (ภาพ 1-3)  ตึกแถวดาษดื่นในอำเภอหนึ่ง ไม่มีผังเมืองที่ดี ปรับโฉมกลายเป็นคาเฟ่สีขาวโดดเด่นสไตล์เกาหลี ดูมีความตั้งใจเชื่อมโยงสายสัมพันธ์อีสานกับวัฒนธรรม K-Pop ที่มีอยู่จริง (ภาพ 4-6)  อีกแห่ง ตึกแถวเก่ามีห้องซอยเล็ก ๆ กำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน จากร้านซ่อมมอเตอร์ไซค์รุ่นพ่อ เป็นมุมคาเฟ่เล็ก ๆ ในรุ่นลูก เติมแต่งด้วยกลิ่นอายสายแคมป์ (ภาพ 7-9)

1
2
3
4
5
6
7

“เวลากาแฟ” ที่ว่า มีความหมายกว่าที่คิด ให้ภาพชิ้นส่วนเชิงวัฒนธรรมในภาพกว้าง ที่เรียกขานกันว่า Cafe Culture มีจุดเปลี่ยนหลายจังหวะในสังคมไทยเพียงไม่ถึง 2 ทศวรรษ

จากร้านกาแฟดั้งเดิมกับชงกาแฟสำเร็จรูปดื่มกันในบ้าน เปลี่ยนผ่านเมื่อเครือข่ายร้านระดับโลกมาปักหลักครั้งแรก เมื่อกว่าทศวรรษที่แล้ว (2541) แม้อยู่ท่ามกลางวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจของไทย ไม่กี่ปีจากนั้นเครือข่ายระดับโลกรายอื่น ๆ ทยอยเข้ามาเสริมในบางพื้นที่เพียงบางแห่งในใจกลางเมืองหลวง จังหวะเดียวกันเครือข่ายร้านกาแฟท้องถิ่นโดยธุรกิจ “ขาใหญ่” ได้อุบัติขึ้น (2553) ด้วยแผนขยายตัวอย่างครึกโครม ตามเส้นทาง ณ สถานีบริการน้ำมัน จากเมืองใหญ่ สู่เส้นทางหลัก และเส้นทางรอง

8
9

ต่อจากนั้น สัก 4-5 ปี หรือไม่ถึงทศวรรษที่ผ่านมา กาแฟพิเศษ (Specialty Coffee) ในนามคลื่นลูกที่สาม (Third-wave Coffee) กับเครือข่ายร้านกาแฟอิสระ (Independent Coffee Shop) ค่อย ๆ ผุดขึ้น เริ่มต้นในย่านชั้นในเมืองหลวง โดยเฉพาะในย่านทองหล่อ ถนนสุขุมวิท (อ้างอิงข้อมูลในช่วงนั้น จาก รายงานบทวิเคราะห์ หน่วยวิจัยเศรษฐกิจธนาคารไทยพาณิชย์ ปี 2557)

อันที่จริง คอลัมน์นี้ “เวลากาแฟ”โดยวิรัตน์ แสงทองคำ)  ได้บันทึกเรื่องราวทำนองนั้นมาจนถึง 60 ตอน ในช่วง 5 ปีเต็ม เข้ากับจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ “เวลากาแฟ” กับ Cafe Culture สังคมไทยอันเบ่งบาน และบ่มได้ที่อย่างเท้จริง

 

ภาพที่เคยฉาย กระแสคาเฟ่หลากหลายในเมืองหลวง ด้วยแรงปะทะมาแรงของคลื่นลูกที่สาม กับคาเฟ่อิสระแพร่หลายเหมือนดอกเห็ด จากศูนย์กลางเศรษฐกิจที่แวะเวียน ไปจนถึงคาเฟ่ข้างบ้าน

เป็นไปอย่างกระชั้น ไปยังภูดอย ดอยภาคเหนือ ถือเป็นต้นธาร ด้วยพื้นที่ปลูกกาแฟคุณภาพแหล่งใหญ่ที่สุดในเมืองไทย จากคาเฟ่น่าทึ่งหลากหลายอย่างเหลือเชื่อ จากเมืองใหญ่ ๆ ที่นั่น สู่เส้นทางอันคดเคี้ยววกวน ท่ามกลางผืนป่ากาแฟอันกว้างใหญ่ นอกจากเป็นจุดหมายระหว่างทาง หากเป็นศูนย์กลางอย่างแท้จริงของคาเฟ่อิสระ โดย Startup หน้าใหม่ ๆ

อีกด้านหนึ่ง อีสาน อย่างที่เข้าใจกัน คือ ดินแดนอันห่างไกลจากศูนย์กลางเมืองหลวงสมัยใหม่ จินตภาพที่วาดขึ้น พอมีเค้าเชื่อมโยงเชิงสถิติอยู่บ้าง อย่างจุดหมายปลายทางท่องเที่ยวยอดนิยม มีน้อยกว่าภาคอื่น ๆ ทว่าการเดินทางครั้งก่อน เมื่อ 2 ปีที่แล้ว ให้จินตนาการแตกต่าง ได้สัมผัสกระแสและสีสันการเปลี่ยนแปลงในทิศทางที่ว่ามา (หากสนใจ ติดตามได้ในตอน “สีสันอีสาน” และ “สีสันคาเฟ่อีสาน”)

Road Trip ครั้งนั้นแตกต่างจากครั้งนี้ จากตั้งใจ ค้นหา และวางแผนการเดินทางท่องเที่ยว ไปยังจุดหมายปลายทางที่ควรไป สู่การเดินทางไปทำธุระ กับจุดหมายระหว่างทางอย่างไม่ตั้งใจ ได้ตอกย้ำถึงกระแสและการเปลี่ยนแปลงที่กว้างขวางและลึกซึ้งกว่าเดิม

โดยเฉพาะ “เวลากาแฟ” กับเครือข่าย คาเฟ่อิสระหลากหลาย มีบุคลิก สัมพันธ์บริบทท้องถิ่น กลายเป็นอาณาบริเวณสำคัญแห่งที่สามไปแล้ว  ต่อจากกรุงเทพฯ และภาคเหนือซึ่งมีศูนย์กลางที่เชียงใหม่

ภาพสะท้อนมองผ่านงานใหญ่ จาก Thailand Coffee Fest  ในกรุงเทพฯ ถึง Chiang Mai Coffee Week ที่มีมาก่อน ล่าสุด Esan Coffee Fair 2023  เปิดขึ้นเป็นครั้งแรก คาเฟ่อีสานซึ่งได้แวะระหว่างทางที่ว่าข้างต้น ล้วนได้เข้าร่วมงาน เมื่อปลายเดือนเมษายนที่ผ่านมา  แม้เป็นช่วงร้อนจัด ๆ แต่งานนั้นคึกคักทีเดียว


วิรัตน์ แสงทองคำ คอลัมนิสต์ ธุรกิจอิสระ ด้วยวัตรปฏิบัติ 4 ทศวรรษกับผลงานนับพันชิ้น งานบางส่วนปรากฏใน https://viratts.wordpress.com/และ https://www.facebook.com/วิรัตน์-แสงทองคำ เบื้องหลังฉาก “เวลากาแฟ” ดำเนินไปเป็นกิจวัตร ด้วยเรื่องราวและความคิดที่แตกต่าง เพิ่งจะเปิดสู่วงกว้างครั้งแรก @Marketeer online



อัพเดตข่าวสารการตลาดทุกวันได้ที่ Website: Marketeeronline.co
Facebook: www.facebook.com/marketeeronline

ติดตาม Marketeer Online ทาง LINE Official


เพิ่มเพื่อน