ไม่มีความสุข ก็ไม่ต้องมาทำงาน บริษัทจีนเปิดสิทธิ์ลาไม่ต้องมีเหตุผล สวัสดิการใหม่ “วันลาเมื่อไม่มีความสุข”

จะลาไปไหนก็ต้องถาม ขนาดลาป่วยก็ยังต้องถ่อสังขารไปถึงโรงพยาบาลเพื่อเอาใบรับรองแพทย์ การลาครั้งหนึ่งทำพนักงานต้องรู้สึกผิดไปอีกเป็นอาทิตย์

แต่ในสังคมที่ได้ขึ้นชื่อว่าทำงานหนักกันมาก ๆ อย่างประเทศจีน มีนโยบายที่กำลังสร้างกระแสฮือฮาไปทั่วโลกโซเชียล เมื่อเครือข่ายซูเปอร์มาร์เก็ต Pang Dong Lai (胖东来) ในมณฑลเหอหนาน เปิดนโยบายที่ฟังดูเรียบง่ายแต่แหวกขนบอย่างสิ้นเชิง นั่นคือ “Unhappy Leave” ” หรือวันลาเมื่อรู้สึกไม่มีความสุข ซึ่งอนุญาตให้พนักงานหยุดงานได้สูงสุด 10 วันต่อปี โดยไม่ต้องแจ้งเหตุผล ไม่ต้องมีใบรับรองแพทย์ และผู้บริหารไม่มีสิทธิ์ปฏิเสธคำขอ

ที่มานโยบาย

Yu Donglai ผู้ก่อตั้งและประธานบริษัท Pang Dong Lai ประกาศนโยบายนี้ในงาน China Supermarket Week เมื่อปี 2024 โดยระบุว่า เขาอยากให้พนักงานทุกคนมีอิสระ เมื่อมีช่วงเวลาที่ไม่มีความสุขก็ไม่ต้องมาทำงาน โดยที่บริษัทจะไม่การปฏิเสธคำขอลา

นอกจากวันลาพิเศษนี้แล้ว Pang Dong Lai ยังกำหนดให้พนักงานทำงานเพียงวันละ 7 ชั่วโมง หยุดเสาร์-อาทิตย์เต็มวัน มีวันลาพักร้อนประจำปี 30-40 วัน และวันหยุดช่วงตรุษจีนอีก 5 วัน ซึ่งถือว่ามากกว่าค่าเฉลี่ยของธุรกิจค้าปลีกจีนอย่างมาก

Yu Donglai เคยวิพากษ์วิจารณ์วัฒนธรรม “996” ซึ่งหมายถึงการทำงานตั้งแต่ 9 โมงเช้าถึง 3 ทุ่ม 6 วันต่อสัปดาห์ของบริษัทเทคโนโลยีจีน ว่าเป็นการกระทำที่ผิดจริยธรรมและเป็นการแย่งชิงโอกาสเติบโตของพนักงาน

ข้อมูลจาก South China Morning Post ระบุว่าการสำรวจความเครียดในที่ทำงานของจีนเมื่อปี 2021 พบว่าพนักงานกว่า 65% รู้สึกเหนื่อยล้าและไม่มีความสุขกับงาน นั่นทำให้นโยบายของ Pang Dong Lai ได้รับเสียงชื่นชมอย่างกว้างขวางบน Weibo เพราะบริษัทอื่นคงให้ไม่ได้เช่นนี้

พาส่องนโยบายสวัสดิการแปลก ๆ ทั่วโลก

นโยบาย Unhappy Leave ไม่ใช่ความพยายามเดียวของโลกธุรกิจในการดูแลสุขภาพจิตพนักงาน  เนื่องจากหลายประเทศก็เริ่มทดลองแนวทางอื่น ๆ เช่นกัน อาทิ

• วันลาประจำเดือน ประเทศสเปนกลายเป็นชาติแรกในยุโรปที่รับรองสิทธิ์ลาประจำเดือนแบบได้รับค่าจ้างตั้งแต่ปี 2023 โดยให้สิทธิ์สูงสุด 3-5 วันต่อเดือนหากมีใบรับรองแพทย์ ขณะที่ญี่ปุ่นมีกฎหมายลักษณะนี้มาตั้งแต่ปี 1947

ล่าสุดในเดือนตุลาคม 2025 รัฐกรณาฏกะของอินเดียก็อนุมัตินโยบายลาประจำเดือนแบบได้รับค่าจ้างสูงสุด 12 วันต่อปีให้ครอบคลุมทั้งภาครัฐและเอกชน นับเป็นรัฐแรกของอินเดียที่บังคับใช้นโยบายนี้อย่างเป็นทางการ

• วันลาเพื่อสัตว์เลี้ยง บริษัทจำนวนหนึ่งในสหรัฐฯ และยุโรปเริ่มให้วันลาพิเศษแก่พนักงานที่เพิ่งรับเลี้ยงสัตว์ใหม่หรือสูญเสียสัตว์เลี้ยง สะท้อนความเข้าใจว่าความสัมพันธ์กับสัตว์เลี้ยงส่งผลต่อสภาพจิตใจไม่ต่างจากความสัมพันธ์ในครอบครัว โดยบางรัฐของสหรัฐฯ เริ่มเสนอร่างกฎหมายรองรับสิทธิ์นี้อย่างเป็นทางการในช่วงปี 2025-2026
• วันลาเมาค้างและวันลาอกหัก บริษัทบางแห่งในยุโรปเปิดให้พนักงานลาหยุดแบบได้รับค่าจ้างในกรณีเมาค้างหรืออกหักรักคุด โดยไม่ต้องตัดจากวันลาพักร้อนปกติ ซึ่งผู้เชี่ยวชาญมองว่าเป็นกลยุทธ์ดึงดูดคนรุ่นใหม่ของบริษัทขนาดเล็ก มากกว่าจะกลายเป็นมาตรฐานของบริษัทขนาดใหญ่
• วันลาไม่จำกัด (Unlimited PTO) แนวคิดนี้ได้รับความนิยมในบริษัทเทคโนโลยีสหรัฐฯ มานานหลายปี ข้อมูลจาก SHRM พบว่าพนักงานที่มีวันลาไม่จำกัดใช้วันลาเฉลี่ยเพียง 16 วันต่อปี ใกล้เคียงกับพนักงานที่มีวันลาแบบกำหนดจำนวน

บริษัทสตาร์ทอัพด้านการสรรหาบุคลากรในสหราชอาณาจักรอย่าง Unknown ถึงกับยกเลิกนโยบายนี้ไปในภายหลัง หลังพบว่าพนักงานไม่กล้าใช้สิทธิ์ลาเพราะไม่แน่ใจว่าไม่จำกัดหมายถึงเท่าใดกันแน่ และหันไปใช้ระบบวันลาคงที่ 32 วันแทน สะท้อนว่าความยืดหยุ่นที่ไม่มีกรอบชัดเจนอาจสร้างความกังวลมากกว่าจะลดความเครียดในบางกรณี

ในไทยเองก็มีวันลาสุดแปลกของบริษัทเอกชนด้วยเช่นกัน หลายองค์กรได้เริ่มเปลี่ยนผ่านวัฒนธรรมองค์กรจากการมองเรื่องสวัสดิการเป็นเพียงปัจจัยพื้นฐาน ไปสู่การบริหารทรัพยากรบุคคลยุคใหม่ที่เน้นความเข้าใจวิถีชีวิต สุขภาพจิต และความหลากหลายของพนักงาน

สวัสดิการวันลาสุดแปลกในบริษัทไทย

• วันลาอกหัก ของบริษัท ศรีจันทร์สหโอสถ จำกัด (Srichand) และ Whiteline Group บริษัทโฆษณาเอเจนซี เปิดโอกาสให้พนักงานที่ประสบปัญหาความสัมพันธ์หรือเพิ่งเลิกรากับแฟน สามารถใช้สิทธิ์ลาหยุดพักใจได้ โดยยังคงได้รับค่าจ้างตามปกติ นโยบายนี้เปิดกว้างครอบคลุมทุกเพศและทุกรูปแบบความสัมพันธ์ เพื่อให้พนักงานได้มีเวลาฟื้นฟูสภาพจิตใจก่อนกลับมาทำงาน
• วันลาเพื่อเบี่ยงเบนทางเพศ องค์กรชั้นนำหลายแห่ง เช่น บริษัท ศรีจันทร์ฯ, บริษัท เป๊ปซี่-โคล่า (ไทย) เทรดดิ้ง จำกัด และ Unilever Thailand มอบวันลาพิเศษให้แก่พนักงานกลุ่ม LGBTQN+ ที่ต้องการแปลงเพศ ปรับผ่าตัด หรือทำหัตถการเพื่อการยืนยันอัตลักษณ์ทางเพศ โดยนับเป็นวันลาพักผ่อนแบบได้รับค่าจ้าง
• วันลาวันเกิดตัวเอง บริษัทสตาร์ทอัปและบริษัทเทคโนโลยียุคใหม่จำนวนมาก มอบวันหยุดพิเศษ 1 วันในเดือนเกิด ให้พนักงานได้ใช้เวลาเฉลิมฉลองกับครอบครัวหรือพักผ่อนส่วนตัวโดยไม่ต้องใช้สิทธิ์วันลาพักร้อนประจำปี

จากวันลาเมื่อไม่มีความสุขของ Pang Dong Lai จนถึงวันลาประจำเดือน หรือวันลาไม่จำกัดที่ยังอยู่ระหว่างการปรับตัว สิ่งที่นโยบายเหล่านี้มีร่วมกันคือการยอมรับว่าสุขภาพจิตของพนักงานส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพการทำงานไม่น้อยไปกว่าสุขภาพกาย

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านทรัพยากรบุคคลหลายรายเตือนว่านโยบายลักษณะนี้จำเป็นต้องมีแนวปฏิบัติที่ชัดเจนควบคู่ไปด้วย เพื่อป้องกันการใช้สิทธิ์ที่ไม่เป็นธรรมและเพื่อให้พนักงานกล้าใช้สิทธิ์ที่มีอยู่จริง มิเช่นนั้นนโยบายที่ตั้งใจดีอาจกลายเป็นเพียงกลยุทธ์การตลาดขององค์กรที่ไม่ได้แก้ปัญหาที่ต้นเหตุอย่างแท้จริง

อ้างอิง : South China Morning Post, Wikipedia, Wikipedia , HR Brew, DLA , BambooHR,Employment Law Worldview, Welcome to the Jungle, Canadian HR Reporter, Fortune, Tiktok