เวลากาแฟ/วิรัตน์ แสงทองคำ  

ถึงเวลาแล้วจะขอเล่าเรื่องราวเป็นซีรีส์หลายตอน เกี่ยวข้องกับ “คอกาแฟ” คนหนึ่ง ในเวลาซึ่งผ่านพ้นมาราว 2 ทศวรรษ

จาก “คอกาแฟ” ผู้แวะเวียนตามคาเฟ่ สู่จังหวะสลับปรับเปลี่ยน “ทำเอง” ที่บ้านจนเป็นวัตรปฏิบัติ และแล้วตัดสินใจสวมวิญญาณเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ (coffee grower) ยึดผืนดินแปลงเล็ก ๆ ที่ราบสูงอีสาน  เดินตามแผนการอันบรรเจิด พยายามจะควบคุมทั้งห่วงโซ่จากต้นธาร จนถึงปลายทาง เพียงเพื่อตอบสนองแรงบันดาลใจ มิใช่เรื่องธุรกิจแต่อย่างใด

ด้วยเชื่อและหวังว่า เล่าเรื่องอย่างจริงใจ มีหมุดหมายอ้างอิง จะเป็น “ชิ้นส่วน” หนึ่งซึ่งเล็กมาก ๆ สะท้อนยุคสมัยใหม่ “เวลากาแฟ” ไทยได้บ้าง

ตามแบบแผนเล่าเรื่องซึ่งยึดมั่น ค่อย ๆ ปะติดปะต่อเป็นดังภาพเคลื่อนไหวไม่ขาดตอน มีธีม มีฉากหลากหลาย จากปฐมบทสู่บทส่งท้าย เรื่องเล่าเริ่มจากความทรงจำ สัมพันธ์กับสิ่งอ้างอิงที่มีบันทึกที่ปรากฏ ทั้งข้อความและภาพถ่าย ที่ขาดไม่ได้ ได้เวลาผสมผสาน คัดสรร บางฉาก บางตอน และถ้อยความ จาก “เวลากาแฟ” ข้อเขียน 64 ตอนใน 6 ปี ส่วนที่พอจะมีคุณค่า คาบเกี่ยวช่วงเวลาและบริบทยุคสมัยใหม่ จากแรงปะทะความคิดของตนเอง กับปรากฏการณ์เฉพาะหน้าเป็นฉากเป็นชิ้นอย่างกระจัดกระจาย จนตกผลึกเป็นเรื่องราว

จะว่าไป กาแฟไทยยุคสมัยใหม่ ก่อตัวดังกระแสคลื่นอันเชี่ยวกรากเพียงผ่านมาช่วงทศวรรษเดียว ขณะตำนานยุคเก่าราวศตวรรษที่แล้ว แม้ค่อย ๆ เฟดลง แต่ยังคงเหลือร่องรอย เป็นภาพสะท้อนย้อนยุค และเชื่อมต่อกัน ว่าด้วยความเชื่อมโยงระหว่างสังคมไทยกับโลก เป็นมาอย่างเนิ่นนาน

หลายต่อหลายเรื่องราวในชีวิตที่ผ่านมา มักจำช่วงเวลาที่แน่ชัดไม่ได้  เช่นเดียวกับจุดเริ่มต้นของตนกับ “เวลากาแฟ” อาศัยความทรงจำแบบไม่แจ่มชัด พอจะจับภาพได้ลาง ๆ กับมุมใดมุมหนึ่ง เป็น “ขาประจำ”เครือข่ายร้านกาแฟชื่อดังตามกระแส บ่อยครั้งจะพบผู้คุ้นหน้ามาแวะเวียนมาทักทายกันบ้าง ในบางครั้ง “หงา คาราวาน” และ “ธนาธร” (จึงรุ่งเรืองกิจ) ดูเหมือนจะอยู่ในฉากด้วย

มโนภาพชัดขึ้นอีก ด้วยภาพภาพหนึ่งซึ่งล้างจากฟิล์ม (ภาพ 1) อยู่ในอัลบัมเก่าเก็บ พออนุมานช่วงเวลาตั้งต้น แม้เรื่องราวในภาพนั้นมาไกลหลายพันไมล์

อยู่ในภาพชุดเดียวกัน ประกอบสารคดี Road trip ครั้งหนึ่งในชีวิต  “พาลูกไปเที่ยว ไปดูโรงเรียน” ในปี 2545 ** เป็นมุมหนึ่งของฉากตระการตา ณ จัตุรัสกลางเมือง Christchurch, New Zealand น่าเสียดายอย่างยิ่ง อีก 9 ปีถัดมา (2554) เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ที่นั่น  ตึกรามทั้งย่านถูกทำลายเสียหายหนัก รวมทั้ง Christ Church Cathedral แลนด์มาร์กสำคัญ  ในที่สุดซากที่เหลือต้องรื้อทิ้ง (2555) เหลือไว้แต่ภาพและความทรงจำของผู้เคยไปเยือน (ภาพ 2) ส่วนร้านกาแฟในภาพนั้นเป็นไปอย่างไรไม่ได้ติดตาม

ในอีก 3 ปีต่อจากนั้น (2548) ผ่านสารคดีอีกตอน “พาลูกไปเล่นสกี” *** จากบางตอนตั้งใจให้ภาพบรรยากาศในฉากอันตื่นเต้น ในความเป็นไป พาดพิงร้านกาแฟท้องถิ่น “..Robert Harris. ภาพสะท้อนไฟล์สไตล์ใหม่ของกีวี เชนร้านกาแฟนิวซีแลนด์บุคลิกใหม่เกิดขึ้นเป็นดอกเห็ด ในขณะที่การดื่มชาแบบอังกฤษดั้งเดิมคงซ่อนตัวอย่างเงียบ ๆ ในบ้าน ..”  ว่ากำลังเผชิญหน้ากับเครือข่ายระดับโลก “..Starbucks ซึ่งแข่งขันกันเปิดสาขาในจำนวนพอ ๆ กันประมาณ 40 แห่ง”

ผมเคยว่าไว้ **** Starbucks ..ตำนานมหัศจรรย์แห่งยุคสมัยของสังคมอเมริกัน ก่อนมี Google (2541) Facebook (2547) และ iPhone (2550) กระแสปะทุมาถึงสังคมไทย Starbucks เปิดสาขาแห่งแรกในปี 2541 ช่างบังเอิญเป็นปีเดียวกันกับที่ New Zealand

หนังสือที่ผมชอบอ้าง (Real Fresh Coffee โดย Jeremy Torz และ Steven Macatonia) ว่าเอาไว้ Starbucks คือกระแสคลื่นเชื่อมต่อยุคสมัย ก้าวข้ามกาแฟคลื่นลูกที่หนึ่ง จากกาแฟสำเร็จรูป ผลผลิตจากโรงงานบรรษัทระดับโลก เพื่อนำพาสู่กาแฟคลื่นลูกที่สอง ให้ความสำคัญกับคุณภาพเมล็ดกาแฟและวิธีทำ (Brewing  skills)

แน่ชัดว่า เป็นเค้าโครงโยงใย ที่มา และจุดตั้งต้นเป็นเรื่องราว ด้วยอิทธิพลและแรงกระตุ้น ส่งผลกระเพื่อมเป็นวงกว้าง มาถึงแม้กระทั่งปัจเจกคนหนึ่ง

แรงปะทะ Starbucks ใน New Zealand และไทยดูแตกต่างกันบางระดับ ที่หนึ่งมีผู้ตั้งใจอย่างกระตือรือร้น แทบทั้งองคาพยพ มีร้านกาแฟ โรงคั่ว กับหลากผลิตภัณฑ์กาแฟ อีกที่หนึ่งมองเห็นช่องทางอย่างโฟกัส ด้วยปรากฏการณ์ใหม่ ร้านกาแฟในสถานีบริการน้ำมัน เวลานั้นถือว่าอยู่ในช่วงต้น ๆ บางอย่างกำลังเปลี่ยนผ่าน มีทั้งผู้มาก่อนยังไม่เข้าที่เข้าทาง-บ้านไร่กาแฟ (ก่อตั้งปี 2541) และผู้มาใหม่ดูใหญ่และแข็งแรง-Cafe Amazon (ก่อตั้งปี 2545)

เป็นช่วงเดียวกัน “คอกาแฟ” คนหนึ่ง ซึ่งขยับปรับเวลา จาก “ขาประจำ” มา “ทำเอง” ที่บ้านบ้าง

Starbucks เองมีบริการข้างเคียงนำเสนอชุดทำเองและกาแฟแบรนด์ตนเอง จากต้นแหล่งโดยเฉพาะซีกโลกใต้ให้เลือก ส่วนกาแฟไทยภูดอยภาคเหนือ เพิ่งจะก่อร่างสร้างตัว ดูเงียบ ๆ กรณีแรก ๆ-กาแฟดอยช้าง (ก่อตั้งราวปี 2546) Starbucks อีกนั่นแหละ เปิดผลิตภัณฑ์กาแฟไทย (ปี 2550) ด้วย-“ม่วนใจ๋” (Muan Jai®) ขณะ “ดอยตุง” ตามมาห่าง ๆ อีก 4-5 ปี กว่าจะเปิดตัวแบรนด์พร้อมเครือข่ายร้านกาแฟอย่างจริงจัง

จังหวะเดียวกัน “คอกาแฟ” คนนั้นกับฉากใหม่กำลังเปิดขึ้น ด้วยภาพแรก (ปี 2553) “เวลากาแฟ” (ภาพ 3) บันทึกไว้ใน Facebook ส่วนตัวเพิ่งเข้าใช้ (เข้าถึงได้เฉพาะเพื่อน จากไม่กี่คนจนกว่า 100 คนในปัจจุบัน)

คำบรรยายอันกระชับบอกเล่าเรื่องราวซึ่งเต็มเปี่ยมด้วยแรงบันดาลใจ เป็นพลังขับเคลื่อนไปข้างหน้ามาไกลจนถึงวันนี้

“ถ้วยทำมือระบุช่วงเวลาสำคัญของคนคนหนึ่งกับกาแฟ Scarborough fair (Fairtrade & organic) ของฝากจาก New Zealand ทำเองด้วย French press เข้าคู่กับ brownie ฝีมือภรรยา..”

———————————————————–

เชิงอรรถ  

* A Caffeinated Tour of Bangkok’s Historic Cafes & Breakfast Joints-https://youtu.be/Ft59HXTGOqg?si=BxaVr7YmT2ifLBjo

**พาลูกไปเที่ยว ไปดูโรงเรียนhttps://viratts.com/2009/10/24/travel-school/

***พาลูกไปเล่นสกีhttps://viratts.com/2009/09/15/gotoski/

**** ผ่านทาง…Starbuckshttps://marketeeronline.co/archives/110797



ติดตาม Marketeer ได้หลากหลายรูปแบบ

.
Marketeer ฉบับดิจิทัล : อ่านบน Ookbee / อ่านบน meb
.
Marketeer ฉบับ PDF : https://marketeermagazine.com/
.
Marketeer ฉบับกระดาษ : สั่งซื้อทางไปรษณีย์ Inbox มาที่ เพจ Marketeer Online