เวลากาแฟ/วิรัตน์ แสงทองคำ

เมื่อญี่ปุ่นเปิดประตูกว้างอีกครั้ง ฉากและเรื่องราวที่นั่นจึงถูกถ่ายทอด ทั้งภาพที่คาดว่าจะได้ไปเห็น ภาพความหลังเคยไปเยือน ไปจนถึงความสัมพันธ์อันเชื่อมโยงของแต่ละคนแต่ละมุมมอง

เรื่องราวอันหลากหลาย ท่วมท้น ย่อมมี “ชิ้นส่วน” เล็ก ๆ เกี่ยวข้องกับ “เวลากาแฟ” ด้วย

ความสัมพันธ์เปิดฉากขึ้นเมื่อ “คอกาแฟ” อ้างอิงกับตัวเอง เมื่อตกผลึกอีกระดับหนึ่ง เข้าถึงแบบแผน Pour Over coffee แห่งยุคสมัยกาแฟศตวรรษที่ 20 และสัมผัส “ศูนย์กลางวัฒนธรรมกาแฟ และความพิถีพิถันของญี่ปุ่น” ในบางระดับ

กระบวนการอันตื่นเต้นตั้งต้นเมื่อกว่าทศวรรษที่แล้ว กับบางสิ่ง อย่างเครื่องบดกาแฟด้วยมือทำด้วยเซรามิก และกาต้มน้ำ (Coffee drip Kettle) กับกรวยวางกระดาษกรอง (Coffee Dripper) บังเอิญเข้าชุดแบรนด์ญี่ปุ่นที่รู้จัก กับภาชนะเสิร์ฟกาแฟ (Coffee Server) ของเก่าเก็บ (เคยได้รางวัล Good design 1990)

สะท้อนเรื่องราวย้อนไปในอดีต มีมิติเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ จากชะตากรรมของผู้พ่ายแพ้ สู่ความร่วมมือสร้างสรรค์บางสิ่ง ซึ่งว่าไปแล้วสำคัญไม่น้อยเลย เริ่มต้นขึ้นที่เยอรมนี ก่อนสงครามโลกครั้งที่หนึ่งเสียอีก พัฒนาไปอย่างเชื่องช้าและต้องเว้นวรรคนานทีเดียว ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง ก่อนเชื่อมโยงถึงญี่ปุ่น ในฐานะชิ้นส่วนเล็กมาก  สัญลักษณ์ช่วงเวลาสำคัญการสร้างชาติใหม่

สิ่งแรกที่แตกต่าง-Dripper อุบัติขึ้นที่ญี่ปุ่น ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สองกว่าทศวรรษ ดูเหมือนตั้งใจมีหลายสิ่งหลายอย่างคล้ายต้นตำรับแห่งเยอรมนี จนมาถึงทางแยกสำคัญ ญี่ปุ่นตั้งใจโฟกัสกับสิ่งที่ทำอย่างมั่นคง กลายเป็นเอกลักษณ์ และแรงกระตุ้นอันทรงพลังขึ้นเมื่อราวครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา ใช้เวลาพอสมควรกว่ากระแส Pour Over coffee จะปะทุขึ้นอย่างแท้จริงเมื่อทศวรรษกว่า ๆ มานี้เอง

แม้ว่านานไปวงจรแห่งวัฏจักรหมุนไป ขยายวงกว้างขึ้น มีสิ่งใหม่ ๆ จากที่ใหม่เข้ามา ไม่ว่าเครื่องบดด้วยมือบดกาแฟคั่วอ่อนตามกระแส จากไต้หวันและเยอรมนี หรือกาต้มน้ำควบคุมอุณหภูมิยอดนิยมแบรนด์อเมริกัน แต่อย่างไรชิ้นส่วนสำคัญในตำนานกับกระบวนการละเมียดละไม ยังคงสะท้อนความเป็นไปตามแบบฉบับญี่ปุ่น

ครั้นเดินทางไปเยือนญี่ปุ่นอย่างจริงจัง ในฐานะนักท่องเที่ยวที่มีเรดาร์บางอย่างที่ว่าไว้ไปด้วย ภาพความสัมพันธ์เปิดกว้าง น่าทึ่ง และมีสีสันหลากหลายกว่าที่คิด

ความเชื่อมโยงวัฒนธรรมกาแฟ จากนวัตกรรมสร้างชาติกับความพิถีพิถันเฉพาะปัจเจกสู่กระแสมาแรงและเปิดกว้างเชื่อมต่อกัน

Starbucks ว่าด้วยตำนานมหัศจรรย์แห่งยุคสมัยสังคมอเมริกัน เกิดขึ้นราวทศวรรษก่อนมี Google (2541) และ 2 ทศวรรษก่อนมี iPhone (2550) ว่ากันว่าเป็นหัวขบวนกระแสคลื่นกาแฟลูกที่ 2 ได้เปิดตัวนอกดินแดนสหรัฐฯ ที่เกียวโตเป็นที่แรก (2539) เช่นเดียวกับผู้นำกระแส “คลื่นลูกที่สาม” อย่าง Blue Bottle Coffee และ Verve Coffee พร้อมใจกันข้ามฟากมาโตเกียวเป็นที่แรกในอีก 2 ทศวรรษ (2558-2559)

ที่นี่คงเป็นที่ตั้งต้นและอ้างอิงแห่งกระแสคลื่นกาแฟระลอกใหม่ ๆ เสมอ การเดินทางไปโตเกียวคราวนั้นตั้งใจไม่แวะ Starbucks ขณะหาโอกาสสัมผัสบรรยากาศ Verve Coffee ในย่านชุมทางสถานีรถไฟ (ภาพ 1)

ข้างต้นเป็นไปท่ามกลางคาเฟ่ท้องถิ่นผุดขึ้นอย่างมากมาย ทั้งเครือข่ายพยายามขยายตัวไม่หยุดยั้ง และคาเฟ่อิสระ เล็ก และมีเอกลักษณ์  แทรกตัวตามหัวมุมแทบทุกถนนในเมืองใหญ่ และชุมทางสถานีรถไฟใจกลางเมือง โดยผู้คนแวะเวียนไม่ขาดสาย

ว่าไปแล้วเป็นแค่ฉากทางผ่านของการเดินทางท่องเที่ยวญี่ปุ่นครั้งหนึ่ง  เป็นการเดินทางจริง ในใจกลางโตเกียว วัน ๆ หนึ่งนับสิบกิโลเมตรโดยทางเท้าเลาะไปตามจุดหมายปลายทางที่ควร ทั้ง วัง วัด สวนสาธารณะ ตลาด และย่านการค้า สลับจังหวะการเดินทางโดยระบบขนส่งมวลชน เพื่อสัมผัสเข้าถึงบางเรื่องราว  ความคิด และบทเรียน

มีโอกาสพบเจอบางสิ่งบางอย่างอย่างไม่ตั้งใจ ทัังมุมกาแฟข้างทางเล็ก ๆ แต่มีให้เลือกหลากหลายจากทั่วโลก ให้แวะลิ้มลอง (ภาพ 2) และมุมกาเฟโมเดิร์นในโชว์รูมรถยนต์ (ภาพ 3) ไปจนถึงสถาปัตยกรรมเก่าแก่ สถานีรถไฟโตเกียว เชื่อมโยงถึงยุคอาณานิคม มีร่องรอยเรื่องราวเมล็ดกาแฟอีกแง่มุมหนึ่ง ล่องเรือรอนแรมมาถึงยุโรป เรียกว่า Aged Coffee กระบวนการบ่มเมล็ดกาแฟ (ก่อนคั่ว) อย่างพิถีพิถันนาน 6 เดือนถึงหนึ่งปี (ภาพ 4) หวังว่าคาเฟ่ชื่อนี้จะยังคงอยู่ที่นั่นในเวลานี้

 

จนมาถึงภาพแสนธรรมดา ไม่น่าตื่นเต้น ทว่าประทับในความคิดคำนึง   ความเป็นญี่ปุ่นร่วมสมัย ผสมผสานกันอย่างเหลือเชื่อ

เช้าตรู่  ณ มุมกาแฟ (ภาพ 5-6) กับการรออย่างตื่นเต้นเพื่อโดยสารรถไฟ จากชุมทางสถานีใหญ่ใจกลางโตเกียวไปยังแหล่งท่องรีสอร์ตบนภูเขาที่มองเห็นฟูจิ ไกลออกไปหลายชั่วโมง กาแฟในถ้วยกระดาษแบบง่าย ๆ อย่างไม่มีพิธีรีตอง แต่อยู่ที่ที่น่าสนใจ จรดหัวขบวนรถไฟ  มองเห็นวัตกรรม สัญลักษณ์การสร้างชาติอีกอย่างหนึ่ง ตามแผนพลิกฟื้นเศรษฐกิจญี่ปุ่นหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เพียงทศวรรษเศษก็สามารถสร้างรถไฟความเร็วสูงแบบหัวกระสุนหรือ Shinkansen อย่างจริงจังครั้งแรก ๆ ของโลก

แรงกระตุ้นให้มี “เวลากาแฟ” อีกครั้งบนขบวนรถไฟ ระหว่างทางมองภาพกว้าง ๆ ภูมิทัศน์ญี่ปุ่น ที่นี่มีขนมด้วย อยู่ในบรรจุภัณฑ์แบบฉบับญี่ปุ่น (ภาพ 7-8) เป็นภาพเชื่อมโยงอย่างน่าทึ่งระหว่างเทคโนโลยี งานออกแบบวิจิตรศิลป์และวัฒนธรรมกาแฟ

หวังว่าอีกไม่นานจะได้กลับไปเยือนที่นั่นอีกครั้ง

 


อ่าน เวลากาแฟ


วิรัตน์ แสงทองคำ คอลัมนิสต์ ธุรกิจอิสระ ด้วยวัตรปฏิบัติ 4 ทศวรรษกับผลงานนับพันชิ้น งานบางส่วนปรากฏใน https://viratts.wordpress.com/และ https://www.facebook.com/วิรัตน์-แสงทองคำ เบื้องหลังฉาก “เวลากาแฟ” ดำเนินไปเป็นกิจวัตร ด้วยเรื่องราวและความคิดที่แตกต่าง เพิ่งจะเปิดสู่วงกว้างครั้งแรก @Marketeer online



อัพเดตข่าวสารการตลาดทุกวันได้ที่ Website: Marketeeronline.co
Facebook: www.facebook.com/marketeeronline

ติดตาม Marketeer Online ทาง Line@ : @marketeer

เพิ่มเพื่อน