เวลากาแฟ/วิรัตน์ แสงทองคำ
เรื่องราวและเวลากาแฟ มีมิติอันละเอียดอ่อนซ่อนอยู่ในนั้น ว่าด้วยภาพทางความคิด (perspective)
เชื่อว่า “ชิ้นส่วน” เรื่องราวซึ่งเล่าต่อเนื่องมา เชื่อมโยงกันในหลายมิติ โดยเฉพาะเทียบเคียงกับบริบท และขยายความด้วยเชิงอรรถ ตกตะกอนจากประสบการณ์อันน่าทึ่งซึ่งสะสมนานพอควร สะท้อนเป็นภาพกว้างทางความคิดอย่างเป็นระบบ มีแรงกระทบและกระเพื่อมขยายวงกว้างทีเดียว กระนั้นคงไม่อาจเทียบกับวรรคทองนี้ได้ “เด็ดดอกไม้ สะเทือนดวงดาว (Pick a flower on earth and you move the farthest star)” ประโยคคลาสสิกของ Paul Dirac นักฟิสิกส์ชาวอังกฤษรางวัลโนเบล
เปิดฉากขึ้นอย่างเรียบง่าย ณ ร้านกาแฟต่าง ๆ ตามจังหวะชีวิต สลับปรับเปลี่ยน จาก “ขาประจำ” จากที่ที่คุ้นเคย ไปยังแผนการไม่ตายตัว ไม่ได้ตั้งใจที่ใดที่หนึ่ง ระหว่างการเดินทาง และท่องเที่ยว โดยไม่ได้ตั้งตนเป็นผู้รู้รสเลิศกาแฟให้ดาว เพื่อเชิญชวนลิ้มลอง เมื่อเวลาผ่านไป จุดประกาย ปะติดปะต่อเป็นมุมมอง ว่าด้วยเรื่องราวเร้าใจ บรรดาผู้คนธรรมดาสามัญ
จากกรณีที่เคยเสนอมาแล้ว และยังมีที่อยู่ในลิ้นชักทางความคิด ล้วนเกี่ยวกับผู้คนผู้ขับเคลื่อน “เรื่องราวเต็มไปด้วยแรงบันดาลใจ ขับเคลื่อนโดยคนหนุ่มสาว พวก Startups กำลังบ่มเพาะเป็นผู้ประกอบการ (Entrepreneurship)…. บทเรียนและทักษะแบบองค์รวม (Holistic) แห่งยุคสมัย วงจรอันซับซ้อนและมีค่า ตั้งแต่การออกแบบใหม่ (ทั้ง Business model และ Service design) กระบวนการและห่วงโซ่กาแฟ ทั้งการจัดหา การทำ การควบคุมคุณภาพ จนถึงการบริการลูกค้า… สัมพันธ์กับไลฟ์สไตล์ผู้คน …” อย่างที่เคยว่าไว้ และอ้างอีกหลายครั้ง
เป็นกระบวนการหนึ่ง ก่อเกิดเป็นภาพใหญ่กว่าที่คิด ตามแนวทางหนังสือเล่มหนึ่ง (Coffee Culture: Local Experiences, Global Connections by Catherine M Tucker, New York: Routledge พิมพ์ครั้งแรก ปี 2544) นำเสนอกระแสวัฒนธรรมกาแฟ เป็นปรากฏการณ์ระดับโลก (global phenomenon) อย่างที่เห็นเป็นมาในช่วง 2 ทศวรรษ
ว่าไปแล้ว ทศวรรษร้านกาแฟไทยปะทุปะทะสมทบ ได้สร้างบุคลิกเฉพาะตัวอย่างโดดเด่นและหลากหลาย ไม่แพ้ที่อื่นที่ใด
ท่ามกลางวัฒนธรรมกาแฟไทยในกระแสโลกอันเชี่ยวกราก มีอีกมิติที่แตกต่างอย่างน่าสนใจ เทียบเคียงได้กับกระบวนการหลอมละลายธุรกิจค้าปลีกดั้งเดิมในสังคมไทย ให้เข้าสู่ยุคสมัยใหม่ (Modern trade) จากโชห่วยสู่เครือข่ายค้าปลีกทั้งวันทั้งคืน จากผู้ประกอบการอิสระในแต่ละท้องถิ่น หลายต่อหลายรายยอมเข้ามาอยู่ในเครือข่าย “ขาใหญ่”
ซึ่งสวนทางกับกระแสร้านกาแฟอิสระไทย มีความเคลื่อนไหวอย่างอาจหาญ สร้างปรากฏการณ์ใหม่ “รายย่อย” รวมพลังกันอัตโนมัติ เผชิญหน้าเครือข่ายร้านกาแฟ “ขาใหญ่” อย่างไม่หวาดหวั่น ความเป็นไปและแรงปะทะ เป็นฉากอันผสมผสาน และเป็นทางเลือก
แรงกระเพื่อมนั้นส่งถึง “คอกาแฟ” ด้วย กระตุ้นให้เข้ามามีส่วนร่วมและลงมือ ในบางช่วงบางเวลา เพื่อตอบสนองปัจเจกอย่างเจาะจงยิ่งขึ้น “เวลากาแฟ” @บ้าน (ภาพเชิงขยายสู่สายแคมป์ด้วย) จึงเปิดฉากขึ้น กลายเป็นอีกปรากฏการณ์อันตื่นเต้นในวัฒนธรรมกาแฟไทย
ภาพ (ความคิด) กว้างขึ้น เมื่อมองผ่านสิ่งจับต้องได้ชิ้นแรก ๆ จากเครื่องทำกาแฟ กับกระบวนการ จากเรียบง่ายไปซับซ้อนและหลากหลาย ล้วนแต่เกี่ยวข้องกับประดิษฐกรรมอันพิถีพิถัน มีบุคลิกเฉพาะ นวัตกรรมซึ่งสะท้อนยุคสมัยจากอดีตสู่ปัจจุบันอย่างไม่ขาดสาย
ให้เรื่องราวเชื่อมโยง ย้อนไปไกล เป็นไทม์ไลน์แห่งตำนาน ตัดภาพอย่างกระชับ นับตั้งแต่ยุคจักรวรรดิออตโตมัน ขยายอิทธิพลสู่ยุโรปกลาง–ร้านกาแฟแห่งกรุงเวียนนา (Viennese Coffee House) อุบัติขึ้นแห่งแรกในยุโรป เมื่อกว่า 3 ศตวรรษที่แล้ว จนมาถึงยุคสมัย Espresso ในอีกกว่าศตวรรษ ก่อเป็นรากฐานเป็นวัฒนธรรม ด้วยสัมพันธ์กับผู้ทรงอิทธิพลทางความคิดของสังคม ไม่ว่านักคิด นักปฏิวัติและ นักประพันธ์คนสำคัญ ๆ แห่งยุค
จากนั้นมา เชื่อมต่อสู่ยุคสมัยใหม่ ขยายวงมากขึ้นอีก เป็นกระแสคลื่นใหญ่ลูกที่สอง และลูกที่สาม (Third wave of coffee) ตามมา เป็นพลังขับเคลื่อนอย่างเข้มข้น เป็นปรากฏการณ์อย่างที่ว่าไว้ ในปัจจุบัน
อีกด้านหนึ่ง ผู้คนผู้เกี่ยวข้องกระบวนการกาแฟ มีโอกาสสัมผัสความเชื่อมโยงวงจรและห่วงโซ่อันยั่งยืน ย้อนไปไกล ใกล้ต้นธาร ผ่านรสสัมผัสหลากรสชาติ จากหลายแหล่งที่ขึ้นชื่อ มักผ่านเรื่องเล่าและตำนานผู้พัฒนากาแฟ จากกระบวนการช่วงกลางทาง
จนถึงต้นธารอันเป็นห่วงโซ่สำคัญ มีผู้คนมากขึ้น เกี่ยวข้อง เข้าถึง ตกผลึก และอยากมีส่วนร่วม สู่ภาพเชิงขยายไปอีก ตามกระแสและแนวโน้ม ว่าด้วยคุณค่าใหม่ เกษตรกรรมในระบบนิเวศ เชื่อมโยงผู้คน ผู้ค้นหา และผู้เดินทาง
ขณะมองเห็นทิศทางอันกระชับเข้าใกล้กัน เพื่อพากันไปไกลขึ้น กลายเป็นภาพทางความคิดเชิงอุดมคติ ใคร่ให้เกิดขึ้น คาดว่าจะมองเห็นพลังและพลวัต การศึกษาค้นคว้า เพื่อการพัฒนาร่วมกัน ทั้งความพยายามแบ่งปันอย่างเป็นธรรม เพื่อการมีส่วนร่วม และความเป็นเจ้าของร่วมในห่วงโซ่ซึ่งยาวขึ้น เชื่อว่าจะเป็นฉากตอนใหม่ เปิดโอกาสขี้นอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะให้กับเกษตรกรรายเล็กรายน้อย จนกลายเป็นชุมชน เป็นสังคม มีผู้คนหลากหลายอยู่ร่วมกัน เป็นไปอย่างสมดุล และเท่าเทียม
หมายเหตุ :-ซีรีส์เรื่องราว “คอกาแฟ” คนหนึ่ง เวลาซึ่งผ่านพ้นราว 2 ทศวรรษ ในความพยายามควบคุมกระบวนการกาแฟ ทั้งห่วงโซ่ จากต้นธารจนถึงปลายทาง ตั้งใจให้มีรูปภาพประกอบ ถ่ายทำจากสถานที่มีอยู่จริง เป็นผลงานของผู้เขียนเอง
ตอนที่ 1 โหมโรง
ตอนที่ 2 มาจาก WFH
ตอนที่ 3 ย้อนรอยยุคสมัย
ตอนที่ 4 มิติแห่งแรงบันดาลใจ
ตอนที่ 5 ข้อต่อและจุดเปลี่ยน
ตอนที่ 6 กระแสระหว่างทาง
ตอนที่ 7 โลกา(แฟ)ภิวัตน์
ตอนที่ 8 กระแสธารกาแฟไทย
ตอนที่ 9 หลังฉาก Home Cafe
ตอนที่ 10 บททดลอง บทสรุป
วิรัตน์ แสงทองคำ คอลัมนิสต์ ธุรกิจอิสระ ด้วยวัตรปฏิบัติ 4 ทศวรรษกับผลงานนับพันชิ้น งานบางส่วนปรากฏใน https://viratts.wordpress.com/และ https://www.facebook.com/วิรัตน์-แสงทองคำ เบื้องหลังฉาก “เวลากาแฟ” ดำเนินไปเป็นกิจวัตร ด้วยเรื่องราวและความคิดที่แตกต่าง เพิ่งจะเปิดสู่วงกว้างครั้งแรก @Marketeer online
–