เวลากาแฟ / วิรัตน์ แสงทองคำ

ไม่ว่า เรื่องราว “เวลากาแฟ” จะเป็น “ชิ้นส่วน”ที่เล็กมาก ๆเพียงใด ยังคงสะท้อนวิถีปัจเจกที่ปรับเปลี่ยน และเชื่อมโยงบริบทอยู่บ้าง

อาจเป็น”ชิ้นส่วน”เรืองราวที่เล็กที่สุดเท่าที่เคยนำเสนอมา โฟกัส “เวลากาแฟ”@ บ้าน จะอย่างไรอยู่ในจังหวะเวลาดูสลักสำคัญมากขึ้น  เมื่อมองบริบทแห่งสังคม และเชื่อมโยงกับสถานการณ์อันเปราะบาง ท่ามกลางวิถีใหม่ซึ่งทอดยาวออกไป (New Normal New Low)

จุดปะทะแรกแห่งการปรับตัว ว่าแล้วว่าอีกคงไม่ผิด พยายามใช้ชีวิตประคับประคอง อย่างระมัดระวัง  ประหนึ่งให้ชีวิตเล็กลง(downsize)

จุดตั้งต้นมาจากตอนหนึ่งซึ่งเคยเล่าไว้ให้เชื่อมโยง มีที่ยืนให้ผลิตภัณฑ์ใหม่-เครื่องคั่วกาแฟขนาดเล็ก ฝีมือช่างท้องถิ่น …เกษตรกรผู้ปลูก…สามารถกำหนดราคาและมาร์จิ้นได้เองบ้าง ขณะที่ “คอกาแฟ”…ผู้บริโภคที่หลักแหลม  มีทางเลือก  ..สร้างสมดุล ว่าด้วย เวลา ราคา วิธี  และรสนิยม (จากตอน “ตัวละคร” เล็ก ๆ แห่งวิถีใหม่)

ปรากฎการณ์ซึ่งบรรจบโดยบังเอิญ  ระหว่าง“ ผู้ผลิตเครื่องคั่วกาแฟขนาดเล็ก มองเห็นโอกาสในยามวิกฤติ …มาจากกิจการอู่ซ่อมรถในช่วงเวลาแทบไม่มีงานทำ” กับ  “..เกษตรกรสวนกาแฟ ..ชุมชนต้นธารบนภูดอยภาคเหนือ  เมื่อห่วงโซ่สู่ปลายทางแทบจะขาดสะบั้น”  จึงหันหาทางเลือกเพื่อเข้าถึงผู้บริโภค

ทั้งนี้เปิดช่องให้  “คอกาแฟ” ผู้มีเวลา และเรียบง่าย กับกระบวนการหนึ่งซึ่งเจาะจง -“กาแฟดริป” หรือ Pour–over”  ปรากฏทางเลือกเพิ่มขึ้น เป็นไปอย่างผสมผสาน และมีสีสัน

เปิดฉากประสบการณ์เชิงขยาย ย้อนรอยไกลกว่าเดิม  สู่หมุดหมายใหม่ กับเครื่องคั่วกาแฟแบบมือหมุนขนาดเล็ก (Home Coffee Roaster)  ผลงานช่างเชียงใหม่ ผู้อยู่ท่ามกลางศูนย์กลางวัฒนธรรมกาแฟสังคมไทย   “คอกาแฟ” มีโอกาสได้ลงมือเอง  สังเกต สัมผัสสรรพสิ่งทุกโสต ทั้งกลิ่น ควัน สี และเสียงแตกตัว(crack )ของเมล็ดกาแฟ  ก่อนจะไปถึงรสชาติที่ปลายลิ้น(ภาพ1)

1

จะเป็นเช่นนั้นไม่ได้ หากไม่มีเมล็ดกาแฟดิบ หรือที่เรียกว่า สารกาแฟ(Green Bean Coffee)   แต่เดิมในช่วงก่อนวิกฤติCOVID-19 หาซื้อค่อนข้างยาก ด้วยถูกควบคุมและตัดตอน โดย “ขาใหญ่”      ทว่าเวลานี้ ต้นแหล่งภูดอยภาคเหนือ หรือแม้กระทั่งซีกโลกใต้แห่งทวีปอาฟริกา และอเมริกา เปิดกว้างและมาถึงได้  ที่น่าทึ่งเพิ่งรู้ ห่วงโซ่ข้อกลาง จากต้นแหล่ง ผ่านโรงคั่วสู่ผู้บริโภค ช่วงสั้นๆนั้น มักมี“ขาใหญ่” ยึดครอง อย่างมั่นคง และกินมาร์จิ้นสัดส่วนมากที่สุดในห่วงโซ่อุปทาน

อีกด้านหนึ่ง  “เวลากาแฟ”ทำเองที่บ้านดังว่า จึงมีราคาที่จ่ายลดลงอย่างเหลือเชื่อ   ถือว่าเป็นแผนการย่อย ๆ อย่างหนึ่ง ว่าด้วยชีวิตที่เล็กลง สอดคล้องกับภาวการณ์   “เวลากาแฟ” จึงมีส่วนสัมพันธ์กับความเป็นไปทางสังคมอยู่บ้าง

หลายคนบอกว่า แบบฉบับ กาแฟดริป ( Pour Over coffee) ผ่านกระบวนการทำด้วยมือ  ว่ากันว่าเชื่อมโยงกับ “ศูนย์กลางวัฒนธรรมกาแฟ และความพิถีพิถันแบบฉบับญี่ปุ่น” สัมผัสและจับต้องได้ ผ่านแบรนด์ระดับโลก อย่าง  Kalita , Hario หรือ Kinto   ชุด “กาแฟดริป”มีดีไชน์เหล่านั้น ล้วนมีราคาแพง

อย่างไรก็มีทางเลือก มองไปยังอีกกระแสที่ว่า Pour Over coffee ขยายวงไปอย่างกว้างขวาง  จากคาเฟ่ทันสมัยเมืองใหญ่ สู่ภูดอยที่มีคาเฟ่เล็ก ๆและบริการที่พักแบบHomestay  ฯลฯ ด้วยมีสินค้าหลากหลายรูปแบบและระดับราคา ส่วนใหญ่มาจากจีนแผ่นดินใหญ่ มีทั้งดูเหมือน หรือไม่เหมือนสินค้า(พยายาม)เลียนแบบแบรนด์ดัง   “เวลากาแฟ”@บ้าน กับชีวิตที่เล็กลง เดินตามเส้นทางนี้บ้าง ก็พอเป็นไปได้

อันที่จริง ควรจะมีทางเลือกมากกว่านั้น   ควรมีความหมาย และคุณค่าที่แตกต่าง  ซึ่งก็มีอยู่จริงเสียด้วย ดูเป็นไปอย่างเจาะจง สัมพันธ์กับวิถีปัจเจกอันซับซ้อนยิ่งขึ้น  บางมิติสามารถสัมผัส เข้าถึง รากเหง้าและวัฒนธรรม ผ่านงานฝีมือชิ้นเล็ก ๆในท้องถิ่น

ดังตัวอย่าง dripper ชิ้นหนึ่ง (ภาพ2-3)  มิใช่เป็นสินค้าในระบบอุตสาหกรรม ไม่ใช้สารเคมี ไม่จำเป็นต้องใช้กระดาษหรือผ้ากรอง  งานฝีมือพื้นถิ่น จักสารอย่างประณีต ใช้ตอกเส้นขนาดเล็กกว่าหลายเท่า เมื่อเทียบกับงานหวดนึ่งข้าว เครืองใช้ในครัวเรือนท้องถิ่นไทย สะท้อนแบบแผนและประเพณี ที่คงทนมาช้านาน

2
3

หวดขนาดเล็กหรือdripperไม้ไผ่สาน รังสรรค์ใหม่จากแบบแผนเชิงวัฒนธรรม สามารถใช้งานได้จริง อ้างอิงประสบการณ์การทดสอบใช้งานมาเป็นเดือน  ทั้งเป็นผลิตภัณฑ์ “สีเขียว”   งานฝีมือมีดีไชน์เกินราคา  และสามารถผสมผสานเข้ากับชุดอุปกรณ์ที่มีอยู่อย่างลงตัว มีสไตล์และรสนิยม โดยเฉพาะกับแบรนด์ญี่ปุ่น   ต้นแหล่งข้างต้น มาไกลพอสมควร งานฝีมือชุมชนจากอำเภอหนึ่งสุดชายแดน ในจังหวัดอุบลราชธานี ด้านเหนือและใต้จรดประเทศลาว

หากจะให้เข้าท่าเข้าชุดกันยิ่งขึ้น ควรมีงานทำเอง(DIY)อีกชิ้นหนึ่ง  เรียกว่า แท่นดริปกาแฟ(ภาพ4-5)   งานฝีมือทำจากไม้เก่าและไม้ไผ่ แทบจะเรียกว่าเป็นผลิตภัณฑ์ชิ้นเดียวในโลก

4
5

ภาพตัวอย่างข้างต้น เป็นงานฝีมือผู้ซึ่งหลงใหลสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นล้านนา   “คอกาแฟ”ซึ่งใช้เวลาชีวิตในเมืองสลับฉากวิถีเกษตรกรรม  พยายามรังสรรค์ชิ้นงานอย่างตั้งใจ จำหน่ายในวงแคบ ๆ  ด้วยจำนวนจำกัดเท่าที่ทำด้วยตัวคนเดียว   จุดประสงค์ถ่อมตน บริจาคเงินทั้งหมดให้โรงพยาบาลชุมชนเล็ก ๆ แห่งหนึ่งในจังหวัดน่าน

แม้ว่า”คอกาแฟ”มีความพยายามดำเนินชีวิตให้เล็กลง   ทว่าสามารถแสวงหาคุณค่าแห่งตัวตนได้เช่นกัน


อ่าน “เวลากาแฟ” ทุกตอนที่นี่


วิรัตน์ แสงทองคำ คอลัมนิสต์ ธุรกิจอิสระ ด้วยวัตรปฏิบัติ 4 ทศวรรษกับผลงานนับพันชิ้น งานบางส่วนปรากฏใน https://viratts.wordpress.com/และ https://www.facebook.com/วิรัตน์-แสงทองคำ เบื้องหลังฉาก “เวลากาแฟ” ดำเนินไปเป็นกิจวัตร ด้วยเรื่องราวและความคิดที่แตกต่าง เพิ่งจะเปิดสู่วงกว้างครั้งแรก @Marketeer online



อัพเดตข่าวสารการตลาดทุกวันได้ที่ Website: Marketeeronline.co
Facebook: www.facebook.com/marketeeronline

ติดตาม Marketeer Online ทาง Line@ : @marketeer