แม้ หวาง บิง ต้องขับรถบรรทุกอีวีขนาดใหญ่ขนส่งสินค้าน้ำหนักรวมกว่า 5 ตัน จากเมืองไห่โข่วและเมืองตงฟางของจีน ซึ่งมีระยะทางไปกลับราว 500 กิโลเมตร แต่เรื่องชาร์จไฟกลับไม่ใช่สิ่งที่เขากังวล 

เพราะรถที่เขาขับเป็นรถบรรทุกอีวีแบบสลับแบต ซึ่งบริษัทโลจิสติกส์ต้นสังกัดเปลี่ยนมาใช้เมื่อ 5 ปีก่อน  ใช้เวลาสลับแบตเพียงไม่กี่นาทีเท่านั้น 

จนเขาไม่ต้องไปจอดเสียบปลั๊กชาร์จไฟนานถึง 1 ชั่วโมงครึ่ง เหมือนรถบรรทุกอีวีคันเก่าอีกต่อไป 

นอกจากความรวดเร็วแล้ว รถบรรทุกอีวีแบบสลับแบตยังประหยัดกว่ารุ่นที่เป็นเครื่องยนต์เติมน้ำมัน โดยค่าพลังงานของรถแบบแรกเมื่อขับจากต้นทางไปถึงไห่หนาน เฉลี่ยอยู่ที่เพียง 1.1 หยวน (ประมาณ 5.5 บาท) ต่อกิโลเมตร 

ถูกกว่ารถบรรทุกดีเซลที่ต้องจ่ายเกิน 2 หยวน (ประมาณ 10 บาท) ต่อกิโลเมตรอย่างมาก ส่งผลให้เขาสามารถประหยัดต้นทุนค่าน้ำมันไปได้มากกว่า 20,000 หยวน (ราว 100,000 บาท) ต่อเดือนเลยทีเดียว 

เว่ย จิ่วชุน เจ้าหน้าที่ทดสอบระบบจาก ฉีจี้ เอเนอร์จี้ บริษัทใต้ชายคายักษ์แบตจีนอย่าง ซีเอทีแอล อธิบายว่า กระบวนการทำงานของสถานีสลับแบตเตอรี่เป็นไปตามระบบอัตโนมัติ 100% 

โดยกล้องของแต่ละสถานีจะตรวจจับป้ายทะเบียนรถเพื่อระบุประเภทแบตเตอรี่ล่วงหน้า คนขับเพียงแค่จอดรถในจุดที่กำหนด ระบบจะทำการถอดแบตเตอรี่ลูกเก่าที่หมดพลังงานออก แล้วติดตั้งแบตเตอรี่ลูกใหม่ที่ชาร์จเต็มเข้าไปแทนทันที 

เหมา ซื่อเยว่ นักวิจัยจากสถาบันการขนส่งสะอาดนานาชาติ (ไอซีซีที) ในปักกิ่ง ชี้ว่า เทคโนโลยีนี้ไม่เพียงแต่ช่วยประหยัดเวลาและค่าเชื้อเพลิง 

แต่ยังช่วยทลายกำแพงเรื่องราคารถซึ่งถือเป็นอุปสรรคสำคัญของการเริ่มซื้อรถบรรทุกอีวีมาใช้อีกด้วย 

โมเดลธุรกิจในจีนเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการเลือกซื้อเฉพาะตัวรถบรรทุกโดยไม่รวมแบตเตอรี่ แล้วใช้วิธีเช่าแบตเตอรี่จากผู้ให้บริการแทน

เนื่องจากแบตเตอรี่คิดเป็นต้นทุนสูงถึง 40% ของราคารถ ดังนั้นการแยกซื้อตัวรถจึงช่วยลดเงินดาวน์และราคาเริ่มต้นลงไปได้มหาศาล 

นอกจากนี้ สถานีสลับแบตเตอรี่ยังช่วยลดแรงกดดันต่อระบบโครงข่ายไฟฟ้า เพราะสามารถกระจายเวลาชาร์จแบตเตอรี่ที่ดึงออกไปไว้ในช่วงเวลานอกการใช้ไฟฟ้าสูงสุด (พีค) ได้

และในยามที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าของเมืองพุ่งสูง สถานีเหล่านี้ยังสามารถจ่ายไฟฟ้าที่เก็บไว้ในแบตเตอรี่กลับเข้าสู่ระบบเพื่อช่วยพยุงโครงข่ายไฟฟ้าได้อีกด้วย 

ซีเอทีแอลเผยว่า ตั้งเป้าเปิดสถานีสลับแบตสำหรับรถบรรทุกอีวีในจีนให้ได้ 900 แห่งภายในสิ้นปีนี้ และขยายเป็น 2,000 แห่งภายในปี 2027 

ส่วนในอนาคตมีแผนรุกตลาดยุโรป ด้วยการจับมือกับบริษัทพลังงานหมุนเวียนในอังกฤษ เปิดสถานีสลับแบตสำหรับรถบรรทุกอีวีแห่งแรกในปี 2027 และขยายเป็น 30 แห่งในปี 2035

ทั้งนี้ แม้รถบรรทุกอีวีแบบสลับแบตจะมีข้อติดขัดอยู่บ้างเรื่องความแตกต่างของแบตแต่ละแบรนด์ ที่ทำให้รูปแบบการสลับแบตของแต่ละสถานีต่างกัน จึงไม่สามารถสลับแบตข้ามค่ายได้ 

และต้องมีการวางแผนการขับไปให้ถึงสถานีสลับแบต ซึ่งยังมีไม่มากเหมือนจุดชาร์จแบตแบบเสียบปลั๊กหรือปั๊มน้ำมัน 

แต่นี่ก็ถือเป็นอีกทางเลือกในการใช้รถอีวีในระบบโลจิสติกส์ และย้ำการเติบโตของตลาดรถบรรทุกอีวีในจีน ซึ่งปัจจุบันใหญ่สุด คิดเป็น 90% ของตลาดทั่วโลก  

และยอดขายก็เพิ่มขึ้นตลอดในช่วง 5 ปีมานี้ ซึ่งในภาพรวมจะทำให้ขนส่งสินค้าในจีนมีความสะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น เพื่อรองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจและครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศ 

สำหรับตลาดรถอีวีแบบสลับแบตในจีน นีโอ คือแบรนด์แรกที่เปิดตลาดแมสให้เทคโนโลยีนี้เมื่อเกือบ 10 ปีก่อน จากนั้น ซีเอทีแอล ยักษ์แบตยานยนต์จีนก็รุกตลาดนี้ด้วยในปี 2023 ผ่านบริษัทลูกอย่าง ฉีจี้ เอเนอร์จี้ ซี่งมีทั้งรถยนต์นั่งทั่วไปและรถบรรทุก  

ส่วนการพารถบรรทุกอีวีสลับแบตของจีนบุกตลาดยุโรป ยังต้องติดตามต่อไปว่าจะเป็นไปได้ตามเป้าหรือไม่

โดยหากเจาะตลาดยุโรปได้ จะถือเป็นการตามรอยความสำเร็จของรถอีวีจีนแบบต่าง ๆ ทั้งรถยนต์นั่งทั่วไปและมอเตอร์ไซค์อีวีในปัจจุบัน  / theguardian